കൽപ്പാത്തി ശ്രീ വിശ്വനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രംKalpathy Sree Viswanatha Swamy Temple

പാലക്കാട് നഗരമദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3 കി.മീ അകലെ, ഭാരതപ്പുഴയുടെ പോഷകനദിയായ കൽപ്പാത്തിപ്പുഴയുടെ തീരത്താണ് ശ്രീ വിശ്വനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം – കാശീനാഥനായ ശിവൻ, പത്നി വിശാലാക്ഷിയോടൊപ്പം. പുഴയിലേക്കുള്ള കൽപ്പടവുകളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേരും വാരാണസിയിലെ വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ‘കാശിയിൽ പാതി കൽപ്പാത്തി’ എന്നൊരു പഴഞ്ചൊല്ലുമുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റുമാണ് കൽപ്പാത്തിയിലെ അഗ്രഹാരങ്ങൾ: ചുമരുകൾ പങ്കിടുന്ന ഓടിട്ട വീടുകളുടെ നീണ്ട നിരകൾ; നൂറ്റാണ്ടുകളായി തമിഴ് ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങൾ താമസിക്കുന്ന, ഓരോ പുലരിയിലും പടിവാതിൽക്കൽ കോലമിടുന്ന തെരുവുകൾ. കേരളത്തിലെ ആദ്യ പൈതൃകഗ്രാമമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട കൽപ്പാത്തി കർണ്ണാടക സംഗീതത്തിനും, എല്ലാറ്റിനുമുപരി രഥോത്സവത്തിനും പ്രസിദ്ധമാണ് – എല്ലാ നവംബറിലും അലങ്കരിച്ച കൂറ്റൻ രഥങ്ങൾ ഈ ഇടുങ്ങിയ തെരുവുകളിലൂടെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നു.

On the bank of the Kalpathy river, a tributary of the Bharathapuzha, about 3 km from the centre of Palakkad, stands the temple of Sree Viswanatha Swamy – Shiva as the Lord of Kashi – with his consort Visalakshi. Its riverside steps and its very name recall the great Viswanatha temple of Varanasi, and an old local saying holds that Kalpathy is 'half of Kashi'.

Around the temple lie the agraharams of Kalpathy: long rows of tiled houses sharing their walls, where Tamil Brahmin families have lived for centuries, drawing kolams at their doorsteps each morning. Kalpathy was declared Kerala's first heritage village, and it is famous for Carnatic music and above all for its chariot festival, the Ratholsavam, when giant decorated chariots are pulled through these narrow streets every November.

കാശിയിലേക്ക് തീർത്ഥയാത്ര പോയ ലക്ഷ്മി അമ്മാൾ എന്ന ബ്രാഹ്മണ വിധവ അവിടെ നിന്ന് ഒരു ശിവലിംഗം കൊണ്ടുവന്നുവെന്നാണ് നാട്ടുപാരമ്പര്യം. താൻ ആരാധിച്ച ക്ഷേത്രം പോലൊന്ന് ഇവിടെയും വേണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച അവർ പാലക്കാട്ടെ രാജകുമാരന് 1,320 സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ നൽകി, പുഴയോരത്ത് ക്ഷേത്രം പണിത് സംരക്ഷിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കഥയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ പലയിടത്തും പലതാണെങ്കിലും, കാശിയെ കൽപ്പാത്തിയിലെത്തിച്ചവളായി ഭക്തർ ഇന്നും അവരെ ഓർക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രത്തിനരികിലെ ഒരു ശിലാലിഖിതമാണ് ആദ്യത്തെ ഉറപ്പുള്ള തീയതി നൽകുന്നത്: കൊല്ലവർഷം 600-ലെ (ക്രി.വ. 1424–25) ഈ ലിഖിതം പാലക്കാട് രാജകുടുംബത്തിലെ ഇട്ടിക്കോമ്പി അച്ചന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നൽകിയ ദാനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഏകദേശം 1425-ൽ ക്ഷേത്രം പണിതുവെന്നാണ് സാധാരണ പറയുന്നതെങ്കിലും, അതിനും മുമ്പേ ക്ഷേത്രം ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാമെന്ന് ലിഖിതം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പഴയ രാജകുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള ട്രസ്റ്റിയാണ് ഇന്നും ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്.

കേരളത്തിലെ സാധാരണ താന്ത്രിക രീതിക്ക് പകരം തമിഴ് ആഗമ സമ്പ്രദായമനുസരിച്ചാണ് ഇവിടത്തെ പൂജകൾ; തമിഴ്നാട്ടിലെ മയിലാടുതുറൈ മയൂരനാഥർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാതൃകയിലാണ് ആചാരങ്ങളെന്നും ആദ്യ പൂജാരി അവിടെ നിന്നാണ് വന്നതെന്നും പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. പൂജാരിമാരെ ആവശ്യമായപ്പോൾ രാജാക്കന്മാർ തഞ്ചാവൂർ ഭാഗത്തുനിന്ന് ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളെ ക്ഷണിച്ചുവെന്നും, അവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ പഴയ കൽപ്പാത്തി, പുതിയ കൽപ്പാത്തി, ചാത്തപുരം, ഗോവിന്ദരാജപുരം എന്നീ അഗ്രഹാരങ്ങളായി വളർന്നുവെന്നും, അവയോടൊപ്പം രഥോത്സവവും വളർന്നുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. വേദപാരായണവും കർണ്ണാടക സംഗീതവും രഥഘോഷയാത്രയും ചേർന്ന കൽപ്പാത്തി രഥോത്സവം ഇന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങളിലൊന്നാണ്.

Local tradition tells of a Brahmin widow, Lakshmi Ammal, who went on pilgrimage to Kashi and brought back a Shiva lingam. Wishing to see a temple like the one she had worshipped in, she is said to have given 1,320 gold coins to the prince of Palakkad and asked him to build a shrine for it on the river bank and to care for it. The details of her story vary from telling to telling, but devotees still remember her as the person who brought Kashi to Kalpathy.

The first firm date comes from a stone inscription near the temple, from the Malayalam year 600 (1424–25 CE), which records gifts made in the presence of Itti Kombi Achan of the Palakkad royal family. The temple is usually said to have been built around 1425, though the inscription suggests it may be somewhat older. A trustee from the old ruling family still manages it.

The temple's worship follows the Tamil Agama tradition rather than the usual Kerala tantric pattern; tradition says its rituals were modelled on the Mayuranathar temple at Mayiladuthurai in Tamil Nadu, and its first priest came from there. Tradition also tells that when the rulers needed priests, Brahmin families were invited from the Thanjavur region; their settlements grew into the agraharams of Old Kalpathy, New Kalpathy, Chathapuram and Govindarajapuram, and the chariot festival grew with them. The Ratholsavam, with its Vedic chanting, Carnatic music and procession of chariots, is today one of Kerala's best-known temple festivals.